اختصاصی پستچی نیوز: محمد پور خوش سعادت : کشاورزی، رکن اصلی اقتصاد گیلان، سالهاست با چالشهایی چون هدررفت آب، مدیریت سنتی، کمبود صنایع تبدیلی و نبود برنامهریزی منسجم دستوپنجه نرم میکند. اما در آن سوی مرزها، استان گلستان ترکیه با بهرهگیری از فناوریهای نوین، سیاستهای هدفمند و مدیریت هوشمند، الگویی موفق از کشاورزی پایدار ارائه داده است. این گزارش، با نگاهی به ظرفیتهای گیلان و درسهایی از تجربه گلستان ترکیه، نقشه راهی برای تحول کشاورزی این استان تا سال ۱۴۳۰ ترسیم میکند.
مدیریت منابع آب
گیلان سالانه حدود ۱٬۸۰۰ میلیون مترمکعب آب در کشاورزی مصرف میکند، اما تنها ۱۰ درصد مزارع آن به سامانههای آبیاری قطرهای مجهزند و بیش از ۴۰ درصد آب هدر میرود. در مقابل، گلستان ترکیه با مصرف ۱٬۲۰۰ میلیون مترمکعب آب، ۴۵ درصد مزارع خود را به آبیاری قطرهای مجهز کرده و هدررفت را به زیر ۲۰ درصد رسانده است. طبق گزارش سازمان خواربار و کشاورزی (FAO)، آبیاری قطرهای میتواند مصرف آب را ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش داده و بهرهوری را ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش دهد. کاهش ۲۰ درصد از تلفات آب در گیلان، سالانه بیش از ۷۵۰ میلیارد تومان صرفهجویی به همراه خواهد داشت. اسناد توسعهای گیلان، از جمله سند آمایش سرزمین و طرح جامع توسعه کشاورزی، گسترش سامانههای نوین آبیاری را بهعنوان هدف کلیدی تا سال ۱۴۱۴ تعیین کردهاند. اجرای این هدف نیازمند سرمایهگذاری، آموزش کشاورزان و حمایت مالی دولت است.
نوآوری در کشت و مدیریت
در گیلان، تنها ۱۵ درصد کشاورزان از بذرهای اصلاحشده استفاده میکنند و میانگین عملکرد برنج ۳٬۰۰۰ کیلوگرم در هکتار است. این در حالی است که در گلستان ترکیه، ۶۰ درصد بذرها اصلاحشدهاند و عملکرد برنج به ۴٬۲۰۰ کیلوگرم در هکتار میرسد. مطالعات نشان میدهد استفاده از بذرهای اصلاحشده و روشهای کشت حفاظتی، عملکرد محصول را ۲۰ تا ۴۰ درصد افزایش میدهد. اگر نیمی از مزارع گیلان به این بذرها مجهز شوند، درآمد کشاورزان میتواند تا ۳۰ درصد رشد کند. اسناد توسعه کشاورزی گیلان بر ترویج بذرهای اصلاحشده، آموزش کشاورزان و توسعه مکانیزاسیون تأکید دارند. بهرهگیری از فناوریهای دادهمحور و دیجیتالسازی مزارع نیز میتواند این تحول را شتاب بخشد.
صنایع تبدیلی
تنها ۲۵ درصد محصولات کشاورزی گیلان فرآوری میشوند و ۲۰ تا ۳۰ درصد تولیدات پس از برداشت به ضایعات تبدیل میگردند. در گلستان ترکیه اما، با فرآوری بیش از ۶۰ درصد محصولات و کاهش ضایعات به زیر ۱۰ درصد، ارزش افزوده بالایی خلق شده و این استان به بازارهای صادراتی راه یافته است. کاهش ضایعات در گیلان به ۱۵ درصد، میتواند سالانه ۲۵۰ هزار تن محصول قابل فروش به بازار اضافه کند. اسناد توسعه روستایی و آمایش سرزمین گیلان، توسعه صنایع تبدیلی در مقیاس محلی و متوسط را راهکاری برای اشتغالزایی، کاهش ضایعات و افزایش ماندگاری محصولات میدانند. سرمایهگذاری در واحدهای فرآوری و بستهبندی، گامی ضروری برای تحقق این هدف است.
برنامهریزی بلندمدت
تا چند سال پیش، گیلان فاقد برنامه جامع توسعه کشاورزی بود، اما با تدوین اسنادی چون سند جامع توسعه کشاورزی، سند محصولات استراتژیک و سند آمایش سرزمین، مسیر روشنتری پیش روی این بخش قرار گرفته است. با این حال، فقدان نهادهای اجرایی برای پیادهسازی این اسناد، چالشی جدی است. در گلستان ترکیه، یک مرکز توسعهای با مشارکت دولت، دانشگاه، بخش خصوصی و اتحادیههای کشاورزی، برنامههای توسعه را هدایت میکند. ایجاد چنین مرکزی در گیلان، با حضور نمایندگان این بخشها، میتواند تدوین و اجرای برنامههای توسعهای را تسریع کند.
چشمانداز ۱۴۳۰
برای تبدیل گیلان به الگویی از کشاورزی هوشمند تا سال ۱۴۳۰، اقدامات زیر ضروری است:
بهرهوری آب: گسترش سامانههای آبیاری قطرهای و هوشمند با آموزش مستمر و حمایت مالی دولت.
نوآوری در مدیریت: ترویج بذرهای اصلاحشده، کشت حفاظتی و فناوریهای دادهمحور از طریق مراکز ترویجی.
صنایع تبدیلی: سرمایهگذاری در واحدهای فرآوری و بستهبندی برای کاهش ضایعات و تقویت صادرات.
برنامهریزی منسجم: نهادینهسازی اجرای اسناد توسعهای با سازوکارهای پایش و ارزیابی.
همکاری منطقهای: انتقال فناوری و الگوبرداری از تجربیات موفق مانند گلستان ترکیه از طریق دیپلماسی کشاورزی.
نتیجهگیری
گیلان با میراث غنی در تولید برنج، چای و زیتون، منابع طبیعی ارزشمند و نیروی انسانی توانمند، پتانسیل تبدیل شدن به قطب کشاورزی پایدار شمال ایران را دارد.
الهام از الگوی موفق گلستان ترکیه و اجرای سیاستهای دادهمحور و مشارکتی، میتواند کشاورزی این استان را تا سال ۱۴۳۰ به نقطه عطفی در توسعه اقتصادی و زیستمحیطی برساند. اگر امروز به فناوری، نوآوری و همکاری متکی شویم، فردا گیلان میتواند الگویی الهامبخش برای کشاورزی پایدار منطقه باشد
