عبدالله باباخانی
پستچی نیوزـ بازگشت مکانیزم ماشه دوباره سر زبانها افتاده است. ماشهای که در ذهن بسیاری معادل «صفر شدن صادرات نفت ایران» جا افتاده، اما واقعیت سادهتر و در عین حال تلختر است: هیچوقت در قطعنامههای شورای امنیت نوشته نشده که «نفت ایران ممنوعالمعامله است».
موضوع اصلی آن قطعنامهها، بیشتر فناوری هستهای، موشکی، بانکی و تسلیحاتی بود. به همین خاطر، در ظاهر ماجرا، ماشه اگر هم فعال شود، کسی نمیآید در چاه نفت را قفل بزند.
اما همانطور که اهل بازار میدانند، فروش نفت فقط چاه و بشکه و کشتی نیست؛ زنجیرهای است از بانک، بیمه، حملونقل و تسویه مالی. کافی است یکی از این حلقهها پاره شود تا بشکهها روی آب بمانند ولی پولشان هیچوقت به حساب برنگردد. درست مثل آنکه کسی جنس بفروشد اما پول به جیب نزند.
اینجاست که نقش چین پررنگ میشود؛ مشتری اصلی و تقریباً تنها خریدار نفت ایران در سالهای اخیر.
چین در وضعیت عادی هم نفت ایران را با تخفیف ویژه میخرد، حالا تصور کنید با بازگشت ماشه، تخفیفها چقدر بیشتر خواهد شد. چین مثل هر تاجر زیرک، خوب میداند وقتی فروشنده فقط یک مشتری دارد، وقت چانهزنی است.
از سوی دیگر، چین همیشه حساب دوم هم دارد: حساب رابطهاش با آمریکا. پکن نمیخواهد در میانهی جنگ تعرفهها و پرونده تایوان، با یک اتهام جدید روبهرو شود که «خریدار نفت کشوری تحت فصل هفتم شورای امنیت» است.
نتیجه این معادله ساده است: واردات رسمی نفت ایران به چین کاهش مییابد، اما مسیرهای پنهانی با واسطهها و نفتکشهای بیپرچم ادامه پیدا میکند.
ماشه در واقع صادرات ایران را تعطیل نمیکند، بلکه آن را به «یک مسیر مخفی و یک مشتری محتاط» تقلیل میدهد. این یعنی افزایش هزینههای پنهانکاری، خطرات حقوقی و بیمهای، و در نهایت، کمتر شدن درآمد واقعی ایران از هر بشکه نفت.
اگر نفت در بازار جهانی بشکهای ۶۵ دلار معامله میشود، سهم ایران با همهی این هزینهها و تخفیفها شاید به بشکهای ۵۰ دلار هم نرسد.
طنز ماجرا اینجاست: ماشه مستقیم به بشکههای نفت شلیک نمیکند، اما جیب فروشنده را سوراخ میسازد.
ما نفت میفروشیم، اما پولش با هزار زحمت و ریسک به کشور برمیگردد. و همانطور که در کوچههای تهران میگویند، «فروش با ضرر هم یک جور هنر است».
پیش بینی شخصی بنده در ادامه سال و بعد از بازگشت ماشه، فروش حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز خواهد بود و در بهترین سناریوها میانگین ۱ میلیون بشکه را خواهیم داشت.
