اختصاصی پستچی نیوز
کسری بودجه صرفاً یک عدد در ترازنامه نیست؛ بلکه بازتابیست از شکافهای عمیق در ساختار تصمیمگیری، نبود شفافیت و نابرابری در تخصیص منابع عمومی. این نابرابریها، همراه با ضعف در پاسخگویی و اولویتگذاری، زمینهساز شکلگیری کسریهای مزمن شدهاند. این بحران در پنج سال گذشته بهطور پیوسته تشدید شده و امروز به یکی از مهمترین چالشهای اقتصادی کشور تبدیل شده است.
در سال ۱۳۹۹ کسری بودجه حدود ۳۵۰ هزار میلیارد تومان بود. این رقم در سالهای بعد بهترتیب به ۴۳۷ هزار میلیارد (۱۴۰۰)، ۵۹۳ هزار میلیارد (۱۴۰۱) و حدود ۶۸۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ رسید. امسال، با رشد هزینههای دفاعی و افزایش تورم، کسری بودجه از مرز ۷۲۰ هزار میلیارد تومان عبور کرده است.
این وضعیت تنها نتیجه تحریمها نیست. ناکارآمدی بعضی از مدیران، نبود پاسخگویی در برخی نهادهای دولتی، رقابتهای سیاسی داخلی، و حیفومیل منابع در نهادهای موازی و بنیادهای فاقد شفافیت، همگی در شکلگیری این بحران نقش داشتهاند. ساختار رانتخیز و فرار مالیاتی نیز باعث شده دولت نتواند منابع درآمدی پایدار ایجاد کند.
اگر اصلاحات جدی صورت نگیرد، پیشبینی میشود کسری بودجه در سال ۱۴۰۵ به حدود ۸۰۰ هزار میلیارد تومان و در سال ۱۴۰۶ فراتر از ۹۰۰ هزار میلیارد تومان برسد. این روند تورم را تشدید کرده و توان دولت برای ارائه خدمات عمومی را کاهش خواهد داد.
برای عبور از این بحران، می بایست شفافیت مالی بهعنوان یک اصل پذیرفته شود و نظام مالیاتی عادلانهتر شده و فرار مالیاتی مهار گردد. بودجهریزی نیز باید به گونهای انجام شود که نیازهای اقشار محروم، مناطق کمبرخوردار و همچنین زنان در سیاستگذاریهای مالی دیده شود؛ از تأمین خدمات بهداشتی و آموزشی گرفته تا ایجاد فرصتهای شغلی برابر و زیرساختهای حمایتی. همچنین، منابع باید از نهادهای کمبازده به سمت پروژههای مولد و اشتغالزا هدایت شوند. صادرات غیرنفتی و سرمایهگذاری سبز نیز میتوانند مسیر پایداری برای تأمین درآمدهای دولت فراهم کنند.
تحقق این اهداف، نیازمند بازنگری در نقش دولت، تقویت پاسخگویی و مشارکت عمومی در فرآیندهای مالی است. در چنین چهارچوبی، حکمرانی مالی پایدار نهتنها ابزاری برای کنترل کسری بودجه، بلکه بستری برای تقویت عدالت اجتماعی و اعتماد عمومی خواهد بود. ضرورتی که امروز، بیش از هر زمان دیگری، باید جدی گرفته شود.
روشنک سیاسی، عضو شورای مرکزی انجمن اسلامی مهندسان ایران
