شنیدن یا حق انتخاب؟؛ چرا زبانِ متولیان با نسل نو همخوان نیست؟

پایگاه خبری_تحلیلی پستچی نیوز 

✍یادداشت :سمیه رنجبر

هر سال با نزدیک شدن به نیمه پاییز و روز نوجوان، موتورِ بیانیه‌نویسی و همایش‌های مناسبتی در سازمان‌های فرهنگی روشن می‌شود؛ روزهایی پر از شعار درباره «دیده‌شدن»، «نسل امیدبخش» و «سپردن آینده به دست نوجوانان». با این حال، با پایان این هفته تقویمی و جمع‌شدن بنرها، واقعیت به همان روال روزمره بازمی‌گردد: نوجوانی که احساس می‌کند جامعه و ساختارهای رسمی، او را تنها در قالب آمار یا سوژه برنامه‌ریزی می‌بینند، نه انسانی مستقل با صدایی واقعی.

مسئله میان نهادهای فرهنگی و جامعه نوجوان، فراتر از کمبود بودجه یا نبودِ فضای فیزیکی است؛ ریشه مشکل در بحران «درک متقابل» و زاویه نگاه است. سیستم تصمیم‌گیری فرهنگی ما هنوز با عینکی چند دهه گذشته به نسلی نگاه می‌کند که در دل اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و جهانِ داده‌های بی‌مرز قد کشیده است. بزرگسالان و مدیران همچنان در مقام «استادِ همه‌چیزدان»، نسخه‌های از پیش‌پیچیده تحویل نوجوان می‌دهند؛ در حالی که روح نوجوانی با پرسش، کشف شخصی و حتی سرکشیِ سالم در برابر الگوهای قالبی تعریف می‌شود.

نوجوان امروز با ادبیاتی روبه‌روست که بوی نصیحت و جهت‌دهیِ دستوری می‌دهد. او از اینکه مدام به او گفته شود «باید چگونه فکر کند و چه بپسندد»، خسته است. او ترجیح می‌دهد اگر کتابی می‌خواند، محتوایی می‌سازد یا ابزار دیجیتالی یاد می‌گیرد، بازخواست نشود، بلکه فضای امن برای آزمون و خطا در اختیارش گذاشته شود.

از سوی دیگر، زیست این نسل با چالش‌های ملموسی گره خورده است: از استرس تحصیلی و بلاتکلیفی درباره آینده، تا فشارهای روانی ناشی از سرعتِ سرسام‌آور تحولات جهانی. با این همه، طرح‌هایی که تحت عنوان «مشارکت نوجوانان» اجرا می‌شوند، بیش از آنکه قدرت تصمیم‌گیری واقعی به آنان بدهند، نقشی نمایشی برای گزارش کارِ ادارات دارند. نوجوان به‌سرعت متوجه تصنعی بودن این برنامه‌ها می‌شود و نتیجه این بی‌اعتمادی، وازدگی و خروج ذهنی از فضای عمومی است.

توجه واقعی به نوجوان، در صدور بیانیه و تبریک‌های اداری خلاصه نمی‌شود. توجه واقعی یعنی متولیان و مربیان:
–از موضع کنترل‌گری عقب بنشیند و به جای «فرمان دادن»، نقش «تسهیل‌گر» را ایفا کند؛

–حق انتخاب، خطا کردن و بازتولید ایده‌ها را به رسمیت بشناسد؛

–امکانات مراکز فرهنگی را با اقتضائات روز — از فناوری‌های نوین و مهارت‌های کاربردی گرفته تا تفکر انتقادی — همگام کند، نه اینکه بر قالب‌های تکراریِ دهه‌های گذشته اصرار ورزد.

نوجوانی، دوره‌ای گذرا نیست که صرفاً باید از آن «عبور کرد» تا به مرحله مفیدِ بزرگسالی رسید؛ این دوران، قلب تپنده نوآوری و پرسشگری یک جامعه است. اگر می‌خواهیم نسلی مستقل، خلاق و مسئولیت‌پذیر داشته باشیم، نخستین گام این است که جسارت شنیدنِ دغدغه‌های واقعی آن‌ها را بیابیم؛ حتی اگر لحن‌شان صریح، متفاوت یا خارج از چهارچوب‌های سنتی ما باشد.